TỔNG QUAN VỀ PHÁT TRIỂN CHUYÊN NGÀNH Y HỌC DƯỚI NƯỚC VÀ OXY CAO ÁP Ở VIỆT NAM
GS.TS Nguyễn Trường Sơn
Chủ tịch Hội HĐKHCN Viện Y học biển VN
Chủ tịch Hội Y học biển và Y học cao áp VN
GĐ Trung tâm YHDN & OXCA
Y học dưới nước và cao áp ở Việt Nam được hình thành và phát triển gắn liền với việc thành lập Bệnh viện 5-8 ngày 29/6/1967 (nay là Viện Y học Hải quân) trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu, trong đó có Khoa sinh lý hải quân để tập trung nghiên cứu y học dưới nước phục vụ cho công tác huấn luyện đặc công nước của quân chủng hải quân từ trước năm 1975 và ứng dụng trong điều trị các tai biến lặn từ những năm 1980. BV được trang bị được trang bị buồng cao áp từ 2 đến 4 người do Liên Xô viện trợ.Đầu những năm 1980, Trung tâm Nhiệt đới Việt Nga đã tiếp nhận một số buồng đơn (Monochamber) để điều dưỡng sức khoẻ cho cán bộ cao cấp của Đảng và Nhà nước (Đặt tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108) và 01 cơ sở tại Thành phố Hồ Chí Minh.
Tuy nhiên, việc nghiên cứu ứng dụng trong lâm sàng chưa được chú ý phát triển.
Năm 2001 Viện Y học biển Việt Nam được thành lập, trong định hướng phát triển đã ghi rõ phải phát triển chuyên ngành Y học dưới nước và Cao áp ứng dụng trong lâm sàng (OXCA).
– Năm 2007 với sự hợp tác giúp đỡ của Tập đoàn Y học cao áp Australia (Australia Hyperbaric Health) và mạng lưới cảnh báo lặn Châu Á –Thái bình dương (DAN), Khoa Y học dưới nước và cao áp của Viện Y học biển đã được thành lập với sự hỗ trợ thiết bị của Australia Hyperbaric Health.
– Đến 26/8/2012 Khoa được nâng cấp thành Trung tâm Y học dưới nước và OXCA của Viện Y học biển với chức năng:
Nghiên cứu phát triển chuyên ngành Y học dưới nước và ứng dụng điều trị của OXCA trong Lâm sàng
Đào tạo nguồn nhân lực về Y học dưới nước và cao áp lâm sàng (OXCA) bao gồm các đối tượng:
– BS Chuyên khoa Y học Lặn (Y học dưới nước),
– BS chuyên khoa Y học cao áp lâm sàng (OXCA)
– KTV cao áp
– Điều dưỡng viên cao áp
– An toàn lặn và cấp cứu các tai nạn lặn cho các thợ lặn
– Khám sức khoẻ cho thợ lặn chuyên nghiệp và lặn giải trí
– BS chuyên khoa y học cao áp “khô” (Y hock hầm mỏ và công trình ngầm)
+ Khám điều trị các tai biến lặn biển, các cấp cứu biển khác
+ Chuyển giao công nghệ về Y học cao áp nói chung và trị liệu OXCA nói riêng cho các đơn vị y tế trong cả nước có nhu cầu phát triển lĩnh vực này.
+ Phát triển mạng lưới Y học cao áp và OXCA cho không chỉ các tỉnh thành ven biển mà còn phát triển cho tất các tỉnh, thành và y tế của ngành khác trong cả nước.
Thực hiện nhiệm vụ Bộ Y tế giao về việc phát triển chuyên ngành Y học biển nói chung và Y học cao áp nói riêng, Viện Y học biển đã cử các cán bộ của Trung tâm Y học dưới nước và Oxy cao áp đến nhiều tỉnh, thành đào tạo cập nhật kiến thức và giới thiệu về vài trò và ứng dụng của công nghệ OXCA trong lâm sàng.
Đến nay, đã có 28 tỉnh, thành triển khai trị liệu OXCA ứng dụng trong lâm sàng, phục hồi chức năng, thẩm mỹ và chống lão hoá… bao gồm:
1. TP Hải Phòng:
+ Trung tâm đầu ngành đặt tại Viện Y học biển VN (Hải Phòng) với:
3 buồng đa ngăn, đa chỗ:
01 buồng đa chỗ 04 chỗ, áp suất tối đa 16 ATA,
01 buồng đa ngăn 12 chỗ bệnh nhân và
01 buồng đa ngăn 20 chỗ điều trị , , áp suất tối đa 5,5 ATA
+ Khoa sinh lý HQ, Viện Y học Hải quân có:
02 buồng đơn
01 buồng đa
2. Tỉnh Quảng Ninh:
Có 9 trung tâm tại các bệnh viện hạng 1 và hạng 2 với 3 buồng đa ngăn đa chỗ, 8 buồng Mono (01 bệnh nhân với công nghệ cũ):
– BV đa khoa Bãi Cháy: 01 buồng đa 10 chỗ
– BV Thuỵ Điển Uông Bí: 01 buồng đa 10 chỗ
– BV Y học cổ truyền tỉnh: 01 buồng đa 6 chỗ
– BV Đông Triều: có 01 buồng đơn (công nghệ cũ)
– BV Quảng Yên: 01 buồng đơn (công nghệ cũ)
– BV Hoành Bồ: 01 buồng đơn nhưng chưa hoạt động
– BV Cẩm Phả: 02 buồng đơn (công nghệ cũ)
– BV huyện đảo Cô Tô: 01 buồng đơn
– BV Lão khoa và PHCN: 02 buồng đơn
3. Thái Bình:
– 01 buồng đa nhưng chưa hoạt động
4. Thủ đô Hà nội:
– BV 108 chỉ có buồng đơn công nghệ cũ,
– Trung tâm nhiệt đới Việt Nga chỉ có buồng đơn,
– BV Nội tiết Trung ương 01 buồng đơn,
– BV Y học cổ truyền Bộ công an 01 buồng đa 8 bệnh nhân mới lắp đặt,
– BV 198 Bộ công an trang bị 02 buồng đơn nhưng ít hoạt động.
– Các BV lớn của Trung ương chưa có.
5. Tỉnh Vĩnh Phúc:
– BV PHCN tỉnh có buồng đơn
6. Tỉnh Thái Nguyên:
– BV Y học cổ truyền có 01 buồng 6 đang hoạt động tốt.
7. Tỉnh Sơn La:
– Chỉ có 02 buồng đơn
8. Tỉnh Điện Biên:
– Có 01 buồng đơn
9. Tỉnh Tuyên Quang:
– Có 02 buồng đa,
– 02 buồng đơn (01 ở huyện Na Hang) (có 04 BV có buồng)
10. Tỉnh Yên Bái:
– Có 01 buồng đơn (BV y học cổ truyền tỉnh)
11. Tỉnh Lào Cai:
– Có 01 đơn và 01 buồng đa chỗ (BV YHCT và BV PHCN)
12. Tỉnh Cao Bằng:
– Có 01 buồng đa 6 chỗ (BV YHCT tỉnh)
13. Tỉnh Hà Giang:
– Có 01 buồng đa 6 chỗ (BV Tư nhân Đức Giang)
14. Tỉnh Bắc Ninh:
Có 02 buồng đơn (BV YHCT và PHCN)
15. Tỉnh Thanh Hoá:
– BV PHCN Trung ương Sầm Sơn có 2 buồng đơn
16. Tỉnh Nghệ An:
– Có 02 buồng đơn
+ BV YHCT
+ BV YHCT TTH
17. Tỉnh Quảng Bình:
– Có 01 buồng đơn (BV YHCT tỉnh)
18. TP Đà Nẵng:
– BV C Đà Nẵng 02 buồng đơn chưa hoạt động thường xuyên
– BV YHCT tỉnh có 01 buồng đa 06 chỗ BN
19. Tỉnh Quảng Ngãi:
– BV Đa khoa tỉnh có 01 buồng 02 chỗ BN (chưa hoạt động)
20. Tỉnh Bình Định:
– 01 buồng đơn (BV Đa khoa tỉnh) về hoạt động?
– 01 buồng đơn (BV YHCT tỉnh)
21. Tỉnh Phú Yên:
– Trung tâm An điều dưỡng tàu ngầm của HQ cũng có trang bị
22. Tỉnh Khánh Hoà:
– BV PHCN tỉnh có 03 buồng đơn (hoạt động?)
– BV 87 quân đội có:
+ 01 buồng đa 06 chỗ điều trị (không hoạt động từ khi lắp đặt,
+ 02 đơn đang hoạt động.
+ Dự án mới đã đặt 01 buông đa 8 chỗ và 03 buồng đơn
– QY Hải quân Cam Ranh: Có hệ thống buồng cao áp cấp cứu
23. Tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu:
– Trung tâm Y tế dầu khí VietsovPetro: có 04 buồng đơn
– Quân chủng HQ có 02 buồng đa 16 chỗ
24. TP Hồ Chí Minh:
– Quân Y 175 có 03 buồng đơn
– Trung tâm nhiệt đới Việt Nga (TT OXCA) có 15 buồng đơn
– Bệnh viện Thống nhất có 02 buồng đơn
25. Tỉnh Đồng Nai:
– Bệnh viện Đa khoa Đồng Nai có 01 buồng đơn và 01 buồng đơn ngăn đa chỗ 4 bệnh nhân
26. Tỉnh Bến Tre:
– Bệnh viện Y học cổ truyền Bến Tre có 01 buồng đơn
27. Tỉnh Đồng Tháp:
– Bệnh viện Y học Cổ truyền Tỉnh Đồng Tháp có 01 buồng đơn
28. Tỉnh Kiên Giang:
– Bệnh viện Đa khoa Tỉnh Kiên Giang có 01 buồng đơn
MẠNG LƯỚI Y HỌC CAO ÁP Ở VIỆT NAM
Bản đồ Mạng lưới Y học cao áp ở khu vực Bắc Việt Nam
Bản đồ Mạng lưới Y học cao áp ở khu vực Bắc bộ và Trung trung bộ
Bản đồ Mạng lưới Y học cao áp ở khu vực Nam trung bộ và Nam bộ
Các đơn vị chuẩn bị triển khai trị liệu OXCA
1. TP Hà Nội: Bệnh viện Bỏng Quốc gia Lê Hữu Trác
2. TP Đà Nẵng: Bệnh viện 199 Bộ Công an
3. Tỉnh Tuyên Quang:
– Bệnh viện Đa khoa Hoàng Việt
– Bệnh viện PHCN Suối Khoáng
– Bệnh viện Đa khoa Tỉnh Tuyên Quang
4. Tỉnh Phú Thọ:
– Bệnh viên Đa khoa Tỉnh Phú Thọ
– Bệnh viện Hùng Vương
5. Tỉnh Vĩnh Phúc:
– Bệnh viện Đa khoa Tỉnh Vĩnh Phúc
– Bệnh viện Đa khoa Khu vực Phúc Yên
– Trung tâm y tế Huyện Vĩnh Tường
6. Tỉnh Lạng Sơn:
– Bệnh viện Đa khoa Tỉnh Lạng Sơn
– Bệnh viện PHCN tỉnh Lạng Sơn
7. Tỉnh Quảng Ninh:
– Bệnh viện Lão khoa và PHCN
– Bệnh viện Phổi và Than
8. Tỉnh Bắc Giang:
– Bệnh viện Đa khoa Tỉnh
– Bệnh viện PHCN
– Bệnh viện Ung bướu Tỉnh
– Bệnh viện Huyện Lục Nam
9. Tỉnh Thái Bình:
– Bệnh viện YHCT
– Bệnh viện Cao Đẳng Y Thái bình
– Bệnh viện Đột quỵ
– Phòng khám đa khoa ngoài công lập
10. Tỉnh Nghệ An:
– Bệnh viện YHDT TTH
– Bệnh viện YHCT Tỉnh
VIỆC PHÁT TRIỂN Y HỌC CAO ÁP ỨNG DỤNG TRONG LÂM SÀNG Đòi hỏi 2 điều kiện chính:
1. Trang thiết bị chuyên dụng
Buồng cao áp đa ngăn áp suất điều trị ≥ 3 ATA – 6 ATA
Loại buồng được thiết kế có chức năng hồi sức cao áp
Các phương tiện theo dõi, điều trị hỗ trợ ở trong và ngoài buồng
2. Đào tạo nguồn nhân lực về Y học dưới nước và cao áp lâm sàng (OXCA)
Có BS chuyên khoa cao áp
DDV, KTV cao áp
Kỹ sư máy và áp lực
Cơ sở y tế phải phát triển đơn vị hồi sức cao áp
TẦM QUAN TRỌNG CỦA VIỆC TRIỂN KHAI ỨNG DỤNG CỦA CÔNG NGHỆ Y HỌC CAO ÁP TRONG LÂM SÀNG
Ngày nay, trị liệu oxy cao áp đang được áp dụng khá phổ biến trong lâm sàng để cấp cứu và điều trị rất nhiều loại bệnh lý khác nhau cũng như nhiều lĩnh vực chăm sóc sức khoẻ khác:
1. Ứng dụng trong hồi sức cấp cứu
2. Điều trị các bệnh lý nội và ngoại khoa
3. Phục hồi chức năng
4. Phục hồi sức khoẻ và chống lão hoá
5. Thẩm mỹ
Ở Việt Nam hiện nay đã có khoảng 40 cơ sở y tế trong cả nước có trang bị buồng cao áp nhưng mới tập trung chủ yếu ở các cơ sở:
Bệnh viện phục hồi chức năng
Bệnh y học cổ truyền
Các bệnh viện đa khoa còn khá mơ hồ về công nghệ này, nên bệnh nhân còn chưa có điều kiện tiếp cận với công nghệ này nên rất thiệt thòi.
Vì vậy, đã đến lúc các bệnh viện đa khoa, chuyên khoa đột quỵ, ung bướu… cần xây dựng khoa hoặc trung tâm oxy cao áp để mọi người dân được hưởng các dịch vụ kỹ thuật và công nghệ điều trị cao này.
Nghiên cứu phát triển và ứng dụng Y học cao áp và oxy cao áp trong lâm sàng:
Viện YHBVN đã xây dựng và Bộ Y tế ban hành Quyết định 2539/QĐ-BYT về việc ban hành tài liệu Hướng dẫn quy trình kỹ thuật điều trị bằng Ôxy cao áp.
Trong đó đã ban hành 48 chỉ định điều trị tập trung vào các nhóm bệnh sau đây:
• Cấp cứu biển và các cấp cứu nội, ngoại khoa
• Nhóm các bệnh ngoại khoa
• Nhóm các bệnh nội khoa và các các bệnh lý thuộc các chuyên khoa khác
• Phục hồi chức năng
• Phục hồi sức khỏe và chống lão hóa
• Thẩm mỹ
CHỈ ĐỊNH
1. Chỉ định trong cấp cứu và hồi sức
1) Nghẽn mạch do không khí hoặc khí
2) Bệnh giảm áp của thợ lặn
3) Ngộ độc CO, COz, Cyanide
4) Bệnh hoại thư sinh hơi (Gas gangren)
5) Các tổn thương do đụng dập
6) Hội chứng chèn ép khoang
7) Các thiếu máu do chấn thương cấp tính
8) Thiếu máu do viêm tắc động mạch và thiếu máu nặng
9) Áp xe nội sọ và phù não
Nhiễm trùng phần mềm hoại tử, vết thương, vết loét chậm liền
11) Viêm tủy xương mạn tính dai dẳng
12) Các tổn thương chậm liền do bức xạ (Hoại tử mô mềm, hoại tử xương)
13) Các tổn thương bòng cấp tính
14) Điếc đột ngột
15) Tổn thương não do treo cổ hoặc do đuối nước gần
2. Ngoại khoa cao áp
16) Tổn thương do chèn ép và chỗ nối chi bị đứt rời
17) Sau cấy ghép da
18) Sau ghép mô và ghép cơ quan
19) Chấn thương sọ kín và hở
20) Đau sau mổ (do phù nề và chèn ép)
21) Hỗ trợ mổ tim và hồi phục chức năng tim sau mổ
22) Các tổn thương do gãy xương
3. Chỉ định điều trị cho các bệnh nội khoa và các bệnh lý khác
23) Nhồi máu não (mọi giai đoạn) và xuất huyết não giai đoạn thoái lui
24) Tắc động mạch võng mạc trung tâm
25) Tắc ruột cơ năng (Do liệt ruột)
26) Các bệnh tự miễn
27) Mất ngủ kéo dài
28) Rối loạn tiền đình
29) Bệnh lý mạch vành (Nhồi máu cơ tim cấp mà chưa có điều kiện can thiệt ngay), thiếu máu cơ tim
30) Các tổ thương do tiểu đường
31) Các nhiễm trùng (cả kỵ khí và hiếu khí)
32) Viêm da cơ địa dị ứng
33) Đau cột sống cấp và mạn tính
34) Thoái hóa khớp
35) Viêm khớp nhiễm khuẩn
36) Tổn thương dây thần kinh ngoại biên và bệnh lý thần kinh
37) Đau nửa đầu kiểu Migraine
38) Điếc do thiếu máu tai trong và thiếu máu não
39) Tự kỷ ở trẻ em
4. Chỉ định điều trị phục hồi chức năng
40) Phục hồi trí tuệ do các nguyên nhân khác nhau (Như di chứng não sau tai biến mạch não, sau ngộ độc gây tổn thương não, mất trí nhớ sau nhiễm độc não hay chấn thương)
41) Phục hồi chức năng vận động sau tai biến não, tủy…
42) Chứng liệt não, co giật do thiếu ô xy não
43) Phục hồi chức năng não của những người bị đời sống thực vật
44) Bệnh thần kinh cột sống do đụng giập và thoái hóa bó mạch – thần kinh
45) Chứng liệt 2 chi, tứ chi do chèn ép bó mạch-thần kinh không hoàn toàn
46) Phục hồi chức năng cho các chi ghép nối với chi giả
5. Phục hồi sức khỏe
47) Mệt mỏi mạn tính, stress do căng thẳng thần kinh tâm lý
48) Hỗ trợ cho thẩm mỹ
CHỐNG CHỈ ĐỊNH CỦA TRỊ LIỆU OXCA
1) Người bệnh đang dung một số thuốc sau đây:
+ Thuốc điều trị bệnh bạch cầu
+ Thuốc chữ chứng bệnh nghiện rượu mạn tính
+ Thuốc là đồng phân của nguyên tố bạch kim
2) Tràn khí, tràn dịch màng phổi chưa điều trị khỏi
3) Xuất huyết não cấp tính (đang chảy máu)
4) Suy tim nặng
5) Có thai 3 tháng đầu
6) Viêm tắc vòi tai, viêm xoang cấp tính
7) Các rối loạn dạng co giật do nguyên nhân thực tổn ở não
8) Khí phế thũng có tang CO2, hen phế quản, co thắt phế quản cấp tính
9) Hội chứng sợ buồng kín mà không thể thích nghi được
10) Các trường hợp sốt cao trên 38oC
11) Viêm dây thần kinh thị giác
12) Tăng huyết áp chưa kiểm soát được
Ngày 21 tháng 3 năm 2024, Bộ Y tế đã chủ trì Hội nghị triển khai công nghệ điều trị bằng OXCA cho tất cả các tỉnh thành và ngành trong phạm vi toàn Quốc, tại Hội nghị này GS.TS Trần Văn Thuấn Thứ trưởng Bộ Y tế đã giao nhiệm vụ cho 2 Cục KHCN và đào tạo và Cục Quản lý Khám chữa bệnh phối hợp với Viện Y học biển triển khai ứng dụng của trị liệu OXCA ra tất cả các cơ sở điều trị của ngành y tế ra các tỉnh, thành trong phạm vi cả nước.
Vì vậy, các cơ sở y tế cần xây dựng kế hoạch và lộ trình triển khai công nghệ điều trị mới này và Thứ trưởng cũng giao nhiệm vụ cho Viện Y học biển Việt Nam có kế hoạch hỗ trợ cho các cơ sở điều trị trong cả nước triển khai công nghệ này.
